Drugim obiektem bieszczadzkim, znajdującym się na Światowej Liście dziedzictwa Kulturowego UNESCO jest unikatowa, zachodnio-bojkowska cerkiew w Smolniku nad Sanem. Posadowiona jest na wysokim, odsłoniętym wzniesieniu, na wschód od Obwodnicy Bieszczadzkiej. Góruje nad rozległą doliną, w której istniała niegdyś bojkowska wieś Smolnik.

Tutejsza drewniana parafialna cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Archanioła Michała, wzniesiona została, jak głosi napis wycięty na nadprożu, w 1791 r. Pobudowano ją na miejscu pierwotnej świątyni, wzmiankowanej już w 1589 r. Została ona spalona w 1672 r. przez Tatarów. Cudowna Ikona Bogurodzicy Dzieciątkiem, z postaciami proroków w klejmach, która jak głosi legenda, w niezwykły sposób ocalała z pożaru, została przeniesiona do cerkwi w Równi. Jako ślad po pożarze pozostał podobno opalony brzeg ikony. Kolejną świątynię wzniesiono po 1672 r. Stała w zachodniej części wioski. Jak podaje Słownik Historyczno-Krajoznawczy cz. I Gmina Lutowiska, na mapie Fryderyka von Miega z 1782 r. jest ona zaznaczona w odległości ok. 230 m na południowy wschód od dworu w Procisnem.

Wkrótce potem, w 1791 r., pobudowano na starym miejscu nowy istniejący do dziś obiekt, zlokalizowany w środku Smolnika. Później świątynię wielokrotnie remontowano, m.in. w latach: 1915, 1921 (pokryto ją blachą pobitą na goncie) oraz w 1934 r.

Po tzw. „równaniu granic” w 1951 r. dawni mieszkańcy zostali wysiedleni do obwodu mikołajewskiego zaś cerkiew stała opuszczona. Grunty i zabudowania wsi przekazano Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu. Stopniowo rozebrano całą zabudowę, pozostawiając jedynie cerkiew, w której składowano siano. Służyła ona w charakterze magazynu PGR.

W 1956 r. została umieszczona w wykazie zabytkowych cerkwi, a w 1969 r. – wpisano ją do rejestru zabytków.

Według inwentaryzacji przeprowadzonej w latach pięćdziesiątych XX w., przez służby konserwatorskie, we wnętrzu znajdował się ikonostas z 4 ikonami: Bogurodzica z Dzieciątkiem, Chrystus Pantokrator z rzędu Deesis, Ostatnia Wieczerza i Pantokrator z rzędu ikon namestnych.

Napis w prawym dolnym rogu ikonostasu informował, że był on odnawiany w 1921 r. za sumę 200.000 marek polskich przez cerkiewno-ikonostasowego artystę – malarza i pozłotnika Ilię Decyka z Sambora „dzięki staraniom proboszcza miejscowej parafii Czcigodnego Ojca Joana Polańskiego i kantora cerkiewnego Joana Bassaraba”. Ikony z rzędu apostolskiego i medaliony zostały wówczas przemalowane farbą olejną. Wyposażenie cerkiewne oraz ikony, które przetrwały, zostały przewiezione do składnicy ikon w Łańcucie 17 grudnia 1954 r. oraz 19 czerwca 1958 r.

W czasie użytkowania świątyni w charakterze magazynu pobielono wapnem kopułę i ściany nawy oraz prytworu. Doprowadziło to do zniszczenia oryginalnej polichromii.

W latach 1969-1973 prowadzone były przy niej niezbędne prace remontowe, które prowadził Bronisław Buliński. Wykonywano je ręcznie, tradycyjnymi metodami, bez użycia narzędzi mechanicznych. Zstąpiono wówczas gontem, blachę, którą położono na dachu w 1921 r., przywracając jej pierwotny wygląd. W 1969 r. dokonano również konserwacji cerkiewnej polichromii w nawie głównej.

W 1974 r. świątynie udało się przywrócić do kultu w charakterze kościoła rzymskokatolickiego pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP. W 1975 r. dokonano kolejnego remontu wnętrza.

Obecnie jest to jedna z czterech w regionie bieszczadzkim cerkwi tzw. archaicznych (pozostałe to Równie, Liskowate i Grąziowa – obecnie w MBL w Sanoku), reprezentująca tzw. typ bojkowski prosty. Budowla jest orientowana, trójdzielna, konstrukcji zrębowej. Górna część pobita gontem, dolna nieszalowana. Prezbiterium zamknięte trójbocznie, przy nim od północy zakrystia. Całość świątyni obiega wydatny dach okapowy, wsparty na wystających belkach. Prezbiterium, nawa i narteks przykryte są dachami brogowymi, pobitymi gontem, zwieńczonymi niewielkimi makowicami. Wewnątrz zrębowa kopuła z widocznymi, drewnianymi podciągami.

Pod nią zawieszono mosiężny kandelabr. Zachowały się również dwie oryginalne, drewniane rolki, pozostałość dawnego mechanizmu podciągania kandelabru po zapaleniu świec. W ołtarzu, z tabernakulum i dekoracja utworzona z carskich wrót, pochodzących z Kuryłowki. Wrota w formie winnej latorośli posiadają cztery medaliony z postaciami Ewangelistów, zostały one domalowane przez S. Jakubowskiego. Kopuła nad wiwtarem ozdobiona jest polichromią imitującą sklepienie niebieskie Na ścianach polichromia ornamentalna. Obrazy i wyposażenie wnętrza pochodzą z różnych świątyń.

Chór podwieszony (efekt modernizacji) znajduje się na zachodniej ścianie nawy.

We wnętrzu znajdowała się również ikona Wniebowzięcia Bogurodzicy z 1748 r., obecnie przechowywana na plebanii w Lutowiskach. Dwie z ikon smolnickiej cerkwi znajduje się w Muzeum Sztuki Ukraińskiej we Lwowie. Są to: Zaśnięcie Bogurodzicy i Hodegetria, obie z 1547 r., autorstwa niejakiego Oleksija. Szesnastowieczne ikony Apostołów znajdują się w Muzeum w Łańcucie.

W latach 2004–2007 przeprowadzono kolejny, gruntowny remont świątyni, w którego czasie wypoziomowano podmurówkę, wymieniono gont i naprawiono elementy więźby dachowej.

Obecnie trwają prace konserwatorskie bardzo zniszczonej polichromii patronowej, pokrywającej ściany i zrębową kopułę sanktuarium. W roku 2009 odnowione zostało wnętrze. Podczas prac konserwatorskich prowadzonych pod kierunkiem dr Moniki Rzepiejewskiej z Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.

W ramach swojej pracy doktorskiej wykonała ona interesujący projekt wystawy objazdowej i adaptacji wnętrza smolnickiej cerkwi.

Odnowione zostały malowane na wschodniej ścianie nawy głównej iluzjonistyczne draperie, pod którymi znajdowała się domalowana do drewnianej konstrukcji ikonostasu sfera starotestamentowa z medalionami królów, patriarchów i proroków oraz ukrzyżowanie – z braku oryginalnego zastąpione obecnie współczesną kopią. Draperie oraz wieńczącą je koronę podtrzymują anioły. Polichromia ta datowana jest na XVIII w.

Prytwor zdobi współczesny żyrandol wykonany z poroża oraz także współczesny obraz św. Huberta na tle Lutowisk i „Gniazda Tarnicy” co w jakiś sposób nawiązuje do obecnego charakteru regionu. Z poroża wykonany jest również zawieszony poniżej obrazu kinkiet.

Przeprowadzone w ostatnim okresie prace odsłoniły również częściowo napisu „scs-em”, na górnej belce odrzwi.

Na wschodniej ścianie wiwtaru, do niedawna jeszcze widoczne były ślady niedźwiedzich pazurów, których właściciel próbował dostać się do wnętrza, traktując zapewne miejscową cerkiew jako nieco większy ul.

Do naszych czasów nie zachowała się również dzwonnica, którą rozebrano również w latach sześćdziesiątych.

Po północnej stronie cerkwi znajduje się cmentarz z kilkoma interesującymi nagrobkami. Nagrobki przycerkiewne nie zachowały się. Na cmentarzu parafialnym zachowało się tylko 5 oryginalnych nagrobków. Odrestaurowano je w 1988 r. (podczas obozu „Nadsanie” zorganizowanego przez Społeczną Komisję Opieki nad Zabytkami Sztuki Cerkiewnej przy ZG TOZ w Warszawie) oraz w latach dziewięćdziesiątych XX w. W ostatnich latach trzy pochówki z 1948 r. zostały upamiętnione nowym wspólnym nagrobkiem przez potomnych. W 1982 r. jeden z nagrobkowych krzyży żeliwnych został przeniesiony do przysiółka Chmielu — Otryt Górny i umieszczony na drzewie przy ścieżce do Chaty Socjologa.

Jadąc w góry, warto zboczyć kilkaset metrów z głównej drogi, by poznać piękną, drewnianą świątynię w naszym regionie, docenioną przez UNESCO a mało znaną przez miejscowych.